"ریشه شناسی چند واژه موسیقی  "

 / چنگ /

نام سازی ست مشهور که در دورانهای باستان شکلهایی از آن در ایران باستان و دیگر

مناطق نواخته می شده است ... نوعی از مزامیر است که در غایت شهرت « ..صنج

آن بر دو قسم است یکی دو صفحه برنجین باشد که بر یکدیگر می زنند و دیگر که

چنگ یا صنج ذوالاوتار گویند و تارش از ابریشم بوده ...»

شکلها و ترکیب های آن در فرهنگها : چنگ رومی ، چنگ زن ، چنگ زنان

چنگ ساخته ( چنگ کوک شده ) ، چنگ ساز کردن ، چنگ سرای ، چنگ سغدیانه

، چنگرک ( نوعی ساز دهنی ) . ابوتراب رازانی در کتاب شعر و موسیقی گفته :

چنگ منزله ی ساز ملی مصریان است اما به تاریخ ارتباط سومریان با مصریان

توجه نمایید که 19 قرن پیش از میلاد بوده و اینکه چنگ را سازی مصری

معرفی کرده است !!در فرهنگها نیز آمده است : چنگ ... دو هزار سال پیش

از میلاد در بابل و آشور رایج بوده است ... ( مهدی فروغی ، مجله موسیقی دوره

سوم شماره 11 . ص 25 و 32 ) و این سالها زمان سیطره اقوام ایرانی عیلامیان

کاسیان که پیشینیان قوم لر بوده اند بر سرزمین بابل بوده است و آن مناطق

تحت تاثیر فرهنگ این قوم بوده اند .

/ غناء /

با کسر اول غناء به معنی سرود ، آواز خوشی که طرب می انگیزد و نغمه و سرود

خوانی . ضمن آنکه شکل غنه آن به معنی آواز دز بینی  و نیز تحریری از موسیقی که

در هنگام غنا و سراییدن به خیشوم بینی ادا می کنند آمده است .

/ رنگ /

امروزه بصورت رسمی به قطعه ای گفته می شود که در پایان یک مجموعه ی

موسیقی اجرا می شود و معمولا از سرعت و ریتم متحرک و شادی برخوردار است .

در میان عوام رنگ حالت طرب و آهنگ مخصوص رقص است و صاحب فرهنگ

نظام می گوید : در سانسکریت رنگ به معنی رقص و بازی در نمایش است .

« یک رنگی » شکلی مرکبی از آن است به معنی آوازی که تابع یک مقام باشد مثل

شهر آشوب ( فرهنگ نظام )

اما دروازگان اوستا امده است که رنگه به معنی پزواک  کردن آوا ، آوازه گستردن

نام آواز بهم رساندن و نیز به معنی ستودن و نیز رنگها به معنی گریان ، گریه کننده

که احتمالا می تواند ریشه ای باری شکل امروزی کلمه ی رنگ باشد .

/ تنبور /

سازی زهی و پرده ای از قدیمی ترین سازهای ایرانی است که در نواحی ایران

شکلهای متفاوتی از آن نواخته می شود .

در فرهنگها بصورت معرب و طنبور آمده است .روایات متفاوت و متضادی درباره ی

این ساز گفته اند که مختصری از آن را می آوریم : ... یکی از آلات مهتز است از

ذوات الاوتار .. طنبور همان است که اکنون به کمانچه مشهور است ( نفایس الفنون )

قسمی ماندولینا از ذوات الاوتار و آن در ایران و بلغارستان و میان عرب متداول

است ... قسمی از آن را شش گویند که شش وتر نیز بر آن کنند .

نوعی از رودجامه ها ، معربست ، اصله ، دنبه بره ، ....

« ... ساز معروف و این معرب تونبره که لغت هندی است به معنی کدوی تلخ

و چون ساز را در اصل از کدو ساخته اند » و این آلت در میان مردم ری و طبرستان

و نزد همه ی فارسی گویان مقدم تر از سایر آلات بوده است ... »

ادامه دارد ...